Het opiniestuk in De Telegraaf van 22 november – waarin het Nederlandse verzuimsysteem wordt omschreven als “rigoureus”, “fraudegevoelig” en “een molensteen voor werkgevers” – legt opnieuw de vinger op een steeds dieper wordende wond. Werkgevers voelen zich verantwoordelijk voor twee jaar loondoorbetaling, maar krijgen nauwelijks ruimte om te sturen. Bedrijfsartsen zijn voorzichtig, UWV-procedures duren lang, en de privacygrenzen maken dat leidinggevenden vaak in het donker moeten opereren.

De voorbeelden uit het artikel zijn herkenbaar voor veel organisaties: hoge verzuimpercentages, mentale klachten die moeilijk te duiden zijn, twijfels over motivatie, frustraties over langdurige trajecten en de angst om vaste contracten te geven. De reacties onder het stuk – variërend van zorgen tot cynisme – laten zien hoe groot de kloof is geworden tussen beleid, praktijk en beleving. Maar er is één belangrijk inzicht dat in de discussie nog te weinig doorklinkt: dit is geen individueel probleem van werknemers of werkgevers. Dit is een systeemprobleem dat vraagt om een betere voorkant. Niet harder straffen, maar slimmer organiseren. Precies daar begint de visie van ViaMensa.

Onze visie: de voorkant bepaalt alles

Verzuim is zelden een puur medisch vraagstuk. Het ontstaat in de dynamiek van werkdruk, privébelasting, teamcultuur, leiderschap én gezondheid. Wanneer organisaties pas in actie komen ná een ziekmelding, is de vertraging al ontstaan. Dat is de reden dat het huidige systeem duur, stroperig en vaak ineffectief is – niet omdat mensen massaal “geen zin hebben”, maar omdat we het proces verkeerd hebben ingericht. Wij zien verzuim als een organisatievraagstuk, niet als een juridisch dossier. Effectieve verzuimbegeleiding begint niet bij week 6, maar bij maand -6. Dat vraagt om een model dat rust brengt, duidt, richting geeft en misbruik minimaliseert – zonder aan menselijkheid in te boeten.

Ons model: eenvoud, snelheid en regie aan de voorkant

Bij ViaMensa werken we met drie vaste pijlers:

• 1. Preventie als fundament, niet als optie: Wij bouwen een doorlopend preventieprogramma in de organisatie: leiderschapsvaardigheden, herstelgedrag, teamdynamiek, psychologische veiligheid, vitaliteitsmetingen en micro-interventies. De grootste winst in verzuim zit vóór de ziekmelding – precies waar het huidige systeem nauwelijks iets doet.
• 2. Razendsnelle en scherpe duiding bij ziekmelding: Binnen dagen (niet weken) brengen we samen met medewerker, leidinggevende en casemanager de situatie in kaart. Geen vaagheid, geen vertraging, geen “laat eerst maar even afwachten”. Binnen enkele dagen is helder: Wat is de belastbaarheid nu? Wat is de meest realistische route? Welke acties horen daarbij? Wat kan wél – zonder privacy te schenden?Heldere duiding minimaliseert misbruik én maximaliseert herstel.
• 3. Regie waar die hoort: bij werkgever én werknemer, met duidelijke kaders: Wij geven werkgevers niet de medische informatie die ze niet mogen hebben, maar wel de functionele duidelijkheid die ze nodig hebben. Leidinggevenden krijgen ondersteuning aan de voorkant – niet pas bij 15% verzuim. Medewerkers krijgen een pad dat voorspelbaar, haalbaar en eerlijk is. Regie en vertrouwen zijn geen tegenpolen; ze versterken elkaar als ze goed georganiseerd zijn.

De oplossing voor Nederland: minder instroom, kortere duur

De politiek discussieert nu over het verkorten van de twee jaar loondoorbetaling. Dat kan verlichting bieden, maar lost het echte probleem niet op. Zonder een betere voorkant blijft de instroom in de WIA groeien en blijven werkgevers het gevoel houden dat het systeem tegen hen werkt. Wij geloven dat de juiste oplossing bestaat uit:

• Minder instroom in langdurig verzuim (door preventie en vroege signalering)
• Kortere verzuimduur (door snelle duiding en regie)
• Minder afhankelijkheid van langdurige trajecten
• Meer betrouwbaarheid in processen
• Meer vertrouwen en rust op de werkvloer

Zo wordt niet alleen het verzuim lager, maar ook de relatie tussen werkgevers en werknemers sterker.

Slot

Het artikel in De Telegraaf laat zien hoezeer het systeem knelt. Maar er is een alternatief: een menselijker, sneller en effectiever model dat de werkvloer ontlast, de politiek niet hoeft te overbelasten, en de solidariteit binnen organisaties herstelt. Dat is wat ViaMensa Arbo bouwt: een nieuw fundament onder gezond werken, gebaseerd op duidelijkheid, preventie en vakmanschap aan de voorkant.

Rik Berghout, Directeur van ViaMensa Arbo: “De grootste winst in verzuim zit vóór de ziekmelding – precies waar het huidige systeem nauwelijks iets doet.”

Artikel Telegraaf d.d. 22 november 2025 door Niels Richter

’Het is een rigoureus systeem’  Ziek, ongeschikt of gewoon geen zin: waarom zoveel Nederlanders niet werken.

AMSTERDAM – In Nederland staat dagelijks 15 procent van de beroepsbevolking langs de kant. Dat lijkt hoger dan gemiddeld in Europa. Zijn wij dan zoveel zieker? Of is ons vangnet te comfortabel? 

De één heeft z’n vinger gebroken. Een ander heeft het aan z’n hart. Eén werknemer krijgt behandeling voor prostaatkanker. Dan is er nog iemand met wondroos en een vijfde heeft griep. Op de 25 werknemers die staalbedrijf Forga uit Gaanderen in dienst heeft, is het verzuim op deze vrijdag in november flink. Directeur Sander Hollander heeft bij geen van de genoemde vijf werknemers het vermoeden dat hun ziekte is voorgewend. 

Evengoed zit hij ermee. In Nederland is immers de werkgever de eerste twee jaar van iemands verzuim verantwoordelijk voor diens terugkeer op de werkvloer. Ook het loon dient hij door te betalen, doorgaans het eerste jaar volledig en het tweede jaar 70 procent. UWV-topman mist aandacht voor ’ziek Nederland’: ’Dat mensen massaal omvallen is het echte drama’

Er is nog een zesde werknemer uitgevallen bij Forga, een bedrijf dat onder meer afvoerputjes maakt van roestvrij staal. „Van haar zijn we nu na twee jaar afwezigheid afscheid aan het nemen”, zegt Hollander.  Deze administratief medewerker had mentale problemen, maar Hollander heeft daar z’n bedenkingen bij. „Deze dame heeft er alles aan gedaan om de boel te traineren. Blijkbaar kunnen mensen wél op het werk verschijnen met een tijdelijk contract, maar niet als ze in vaste dienst komen. Dan voelt een deel zich comfortabel genoeg om zich ziek te melden.”

Huilen bij de bedrijfsarts

Uitval door stress of mentale problemen is lastig te duiden, vindt Hollander. „Je kunt het niet goed vaststellen. Een huilbui bij de bedrijfsarts is al genoeg. Als werkgever mag ik vanwege de privacywet niet eens navragen wat eraan scheelt. Maar ik moet wel gehoor geven aan alles wat het UWV bedenkt: mediation, arbeidsdeskundig onderzoek, nog eens zo’n onderzoek, bedrijfsmaatschappelijk werk, coaching, re-integratiebureaus, allemaal op kosten van het bedrijf. En als ik me niet genoeg inspan, of een rapport is te laat doordat de werknémer niet meewerkt, dan krijg ík een loonsanctie aan mijn broek van het UWV.” 

Het systeem waarbij de werkgever twee jaar het loon doorbetaalt bij ziekte, is uniek in Europa. „Het is een rigoureus systeem”, zegt hoogleraar arbeidsmarkt Ton Wilthagen. In Duitsland betalen werkgevers zes weken loon door, in België twee. Nederland heeft naar verhouding meer (deels) arbeidsongeschikten dan in de meeste andere Europese landen. „Terwijl je door ons systeem zou verwachten dat juist minder werknemers arbeidsongeschikt raken. Maar het systeem doet weinig voor het terugbrengen van het aantal arbeidsongeschikten. Kennelijk lukt het niet zieke werknemers binnen twee jaar aan het werk te krijgen.”

Langs de kant

Na die twee jaar verzuim belanden zieke werknemers in een arbeidsongeschiktheidsregeling, de WIA of Wajong. Hier stijgt de instroom al jaren. Bij de laatste telling in juli hadden 820.000 Nederlanders een arbeidsongeschiktheidsuitkering. Dat is 8 tot 9 procent van de beroepsbevolking. Ook het ziekteverzuim is in vrijwel alle sectoren gestegen, van 3,7 procent in 2015 naar 5,2 procent nu. Dat zijn ruim een half miljoen werknemers. Tel daar de 185.000 Nederlanders in de ww bij op en je hebt dagelijks ruim 1,5 miljoen mensen die aan de kant staan, zo’n 15 procent van de beroepsbevolking. Werkdruk neemt toe door zieke collega’s en openstaande vacatures: ’Pauze houden is vaak een probleem’

In een vergelijking van statistiekbureau Eurostat ligt het percentage zestienplussers die een functionele beperking melden op 23,9 procent. In Nederland is dat 31 procent, terwijl die percentages in Bulgarije (12,7 procent) en Italië (14,5) laag liggen. Met uitgaven aan ziekteverlof staat Nederland op de tweede plaats en Roemenië het laagst. In die Europese vergelijking staat Nederland er niet goed op, beaamt Wilthagen. „Zowel voor ziekte als voor arbeidsongeschiktheid is er een stijgende trend, vooral onder jongeren met psychische problemen.”

’Niet zo tof’

Dat zie je niet alleen in Nederland, maar ook in andere welvarende landen. Natuurlijk is er een verband met ons sociale vangnet, zegt Wilthagen. „In een land als Roemenië, waar je nog maar moet zien of je voldoende geld bij elkaar kunt scharrelen, kun je niet zeggen: ’Ik voel me niet zo tof, ik kom vandaag niet’.”

Er valt ook iets op af te dingen. Zo heeft Nederland een veel hogere arbeidsdeelname dan gemiddeld in Europa, ook onder mensen die deels arbeidsongeschikt zijn. Dat wil zeggen: in mensen, niet in uren, want ons land is kampioen deeltijdwerk. Meer werknemers betekent: meer verzuim. We werken ook langer door, tot boven de 66 jaar. 

Deeltijdwerk, voltijdse ambities

Ook is onze arbeidsmarkt volgens Wilthagen efficiënt en hoogproductief. „Waar in een Spaans restaurant zes obers rondlopen, waarvan drie stokoud, rennen er bij ons drie werkstudenten rond.” Juist deeltijdwerk kan stress opleveren, omdat het gepaard gaat met ’voltijdse ambities’, ook van de werkgever. „Daardoor persen we veel werk in relatief weinig uren, nemen we korte pauzes en doen we ’s avonds vaak ook nog wat. Er zit weinig luwte in het werk.” 

Dat geldt voor de gehele samenleving, die volgens de Raad voor Volksgezondheid en Samenleving ’hypernerveus’ is. „Hulp richt zich nu vooral op individuen en hun weerbaarheid”, stelt de raad in een recent rapport. „Maar zolang de samenleving steeds hogere eisen stelt, is dat dweilen met de kraan open. Het is nodig om de hypernerveuze samenleving tot rust te brengen.”

Kussens binden 

Sven Kelder van arbo- en re-integratiebedrijf Robidus fronst als hij zo’n advies hoort. „De werkgever kan het probleem van een gestresste samenleving niet oplossen.” En dan nog: „Los je het gebrek aan weerbaarheid van werknemers op door nog meer kussens om ze heen te binden?” 

Kelder geeft toe: zijn sector verdient goed aan de praktijk waarbij werkgevers twee jaar lang loon doorbetalen bij ziekte. Werkgevers, vooral de grote, verzekeren zich ertegen. Barbara (52) heeft twee banen: ’Ik kan ervan rondkomen en zo blijf ik mijn werk leuk vinden’

Toch vindt Kelder ook dat er iets moet veranderen aan de praktijk. „We hebben het over ziekteverzuim, maar geregeld is het geen ziekte. Dan gaat het om werknemers die stress krijgen omdat ze hun leven niet goed hebben ingericht. In de vorige eeuw stond het gezin op 1 en werk op 2. Nu staat werk veel lager.” 

Werkgever monddood

Van het vangnet bij verzuim, ontslag of arbeidsongeschiktheid gaan te weinig prikkels uit om werknemers terug op de werkvloer te krijgen, vindt Kelder. „Als je eenmaal in verzuimtraject zit, kom je er niet zo snel uit. Een bedrijfsarts heeft weinig drukmiddelen; hij kan ook niet in iemands hoofd kijken. Bovendien neemt hij liever geen risico’s. We leggen alle risico’s bij de werkgever, maar maken hem monddood omdat hij bij een zieke werknemer niet mag toetsen wat eraan scheelt. We geven leidinggevenden trainingen als ze een verzuimpercentage hebben van 15 procent. Maar welke training is opgewassen tegen werknemers die zich ziek melden vanwege problemen thuis?”

„Als je eenmaal in verzuimtraject zit, kom je er niet zo snel uit”

Sven Kelder

CEO Robidus 

Intussen is z’n inkomen verzekerd. „Als je na 104 weken in de WIA komt, krijg je alvast een maandenlang voorschot voordat er een keuringsarts naar je heeft kunnen kijken. Als die later vaststelt dat je toch had kunnen werken, mag je die voorlopige uitkering houden.” 

De nadelen van het systeem waarbij de werkgevers loon doorbetalen bij ziekte zijn groot, zegt hoogleraar Wilthagen. „Mensen die nog best kunnen werken, worden buiten de arbeidsmarkt gehouden omdat werkgevers het risico van ziek worden niet aandurven.”Putters biedt informateur namens ’de polder’ hulp aan om snel tot nieuw kabinet te komen: ’Mensen vrezen voor hun baan’

Dat geldt ook voor staalbedrijf Forga. „Ik doe zo veel mogelijk met tijdelijke contracten”, zegt directeur Hollander. „Ik heb behoorlijk wat Polen en Oekraïners werken. Zij hebben nog een goede werkmentaliteit. Nederlanders moeten toch vaak eerder naar huis om de kinderen te halen.” 

’De zieke man van Europa’

Wilthagen memoreert de woorden uit 1990 van oud-premier Lubbers, die Nederland ’de zieke man van Europa’ noemde. Hij dreigde af te treden als er meer dan een miljoen mensen in de WAO zouden komen. Deze collectieve arbeidsongeschiktheidsregeling was toen een geliefde voorziening voor werkgevers om minder productieve, oudere werknemers in te parkeren. De regeling werd daarom juist afgeschaft. „We zijn nu doorgeschoten naar de andere kant. Het zou goed zijn de twee jaar loondoorbetaling met minstens één jaar te verlagen.” De partijen die waarschijnlijk een nieuw kabinet gaan vormen, voelen daar ook voor. D66 wil de periode terugbrengen naar een jaar, de VVD ook, in elk geval voor kleine bedrijven. JA21 wil terug naar anderhalf jaar. Het CDA erkent dat het systeem ’voor werkgevers knelt’ en ’aan herziening toe’ is.